{"id":556,"date":"2021-08-14T00:09:36","date_gmt":"2021-08-13T21:09:36","guid":{"rendered":"http:\/\/infodemiegitimi.org\/?page_id=556"},"modified":"2021-12-03T18:54:33","modified_gmt":"2021-12-03T15:54:33","slug":"bilgi-duzensizligini-anlamak","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/infodemiegitimi.org\/en\/bilgi-duzensizligini-anlamak\/","title":{"rendered":"Understanding Information Disorder"},"content":{"rendered":"

Bilgi d\u00fczensizli\u011fi \u00e7a\u011f\u0131nda ya\u015f\u0131yoruz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bizler dijital \u00e7a\u011fda \u201chiper-ba\u011flant\u0131l\u0131\u201d topluluklar i\u00e7inde, bir t\u0131kla veya bir hareketle ihtiyac\u0131m\u0131z olan her t\u00fcrl\u00fc bilgiye ula\u015fabilir halde ya\u015famaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda; hayat\u0131m\u0131zda yaln\u0131zca olumlu de\u011fi\u015fimler olaca\u011f\u0131na inan\u0131yorduk. Ancak bu idealize edilmi\u015f bak\u0131\u015f, h\u0131zla yerini bilgi ekosistemimizin tehlikeli bir \u015fekilde kirlendi\u011fi ve bizleri bir araya getirmekten \u00e7ok ayr\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fine b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u201cDezenformasyon yayan akt\u00f6rler, yapay zek\u00e2 sistemlerinin -yeni ve yan\u0131lt\u0131c\u0131 y\u00f6ntemlerle yeniden \u00e7er\u00e7evelenerek olu\u015fturulmu\u015f- i\u00e7erikleri daha zor yakalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f durumda.\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Profesyonel bi\u00e7imde tasarlanm\u0131\u015f sahte\/aldat\u0131c\u0131 internet siteleri, a\u015f\u0131r\u0131-partizan i\u00e7erikleri h\u0131zla dola\u015f\u0131ma sokuyor. Sahte hesaplar Instagram\u2019da hakaret i\u00e7eren mimler payla\u015f\u0131yor ve \u201ctrol \u00e7iftlikleri\u201d sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n trendlerini ve \u00f6neri sistemlerini manip\u00fcle ediyor. \u00d6rne\u011fin yabanc\u0131 akt\u00f6rler \u201cAmerikal\u0131ym\u0131\u015f\u201d gibi davranarak iki farkl\u0131 grup aras\u0131ndaki protestolar\u0131 y\u00f6nlendirebilir hale gelirken, toplu olarak ele ge\u00e7irilen ki\u015fisel veriler \u0131smarlama mesajlar ve reklamlar ile \u201cmikro-hedeflemede\u201d kullan\u0131l\u0131yor. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra 4chan ve Reddit\u2019teki komplo topluluklar\u0131, gazetecileri s\u00f6ylenti veya aldatmacalarla kand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmakla me\u015fguller.<\/p>\n\n\n\n

\u201cSahte haber\u201d kavram\u0131 t\u00fcm bunlar\u0131 anlamaya ve kar\u015f\u0131lamaya yeterli de\u011fil. Bu i\u00e7eriklerin bir\u00e7o\u011fu sahte bile de\u011fil. Bu i\u00e7erikler, genellikle temeli do\u011fru bir bilgi \u00fczerine olu\u015fturulmu\u015f yanl\u0131\u015f bilgilere daha \u00e7ok inan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu bilgilerin daha \u00e7ok payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilen ki\u015filer taraf\u0131ndan ba\u011flam\u0131ndan kopar\u0131larak olu\u015fturuluyor. Bir\u00e7o\u011fu \u201chaber\u201d olarak tan\u0131mlanamaz halde. Bu i\u00e7erikler, yeniymi\u015f gibi tekrar payla\u015f\u0131ma sokulan eski moda s\u00f6ylentiler, meme\u2019ler, manip\u00fcle edilmi\u015f videolar, hedeflenmi\u015f kitlelere y\u00f6nelik dark adler (kara reklamlar) ve eski foto\u011fraflardan olu\u015fmakta. \u201cSahte haber\u201d kavram\u0131n\u0131n yeni ger\u00e7ekli\u011fi anlatmadaki yetersizli\u011fi, bu kavram\u0131 art\u0131k kullanmamam\u0131z\u0131n bir nedeni. Bu durumun \u00e7ok daha \u00f6nemli olan di\u011fer nedeni ise bu kavram\u0131n d\u00fcnya genelinde siyaset\u00e7iler taraf\u0131ndan profesyonel gazetecili\u011fin itibar\u0131n\u0131 zedelemek ve ona sald\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor olmas\u0131. \u0130zleyicilerin sahte haber kavram\u0131n\u0131 CNN ve BBC gibi haber kaynaklar\u0131ndan gelen haberlerle ba\u011fda\u015ft\u0131rmas\u0131ndaki art\u0131\u015f ile bu kavram neredeyse tamamen anlams\u0131z hale geldi. Kelimeler \u00f6nemlidir ve bu nedenle de gazeteciler haber b\u00fcltenlerinde \u201csahte haber\u201d kavram\u0131n\u0131 kulland\u0131k\u00e7a, i\u015fe yaramayan ve gittik\u00e7e daha tehlikeli hale gelen bu kavrama me\u015fruiyet kazand\u0131r\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

First Draft olarak bizler, i\u00e7eri\u011fin \u00e7e\u015fidine g\u00f6re\u2013 propaganda, yalanlar, komplolar, s\u00f6ylentiler, uydurmalar, a\u015f\u0131r\u0131-partizan i\u00e7erikler, sahte (falsehoods) veya manip\u00fcle edilmi\u015f medya- gibi duruma en uygun terimlerin kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini savunuyoruz. Ayr\u0131ca bizler, dezenformasyon, mezenformasyon veya malenformasyon terimlerini kullanmay\u0131 ve bunlar\u0131n tamam\u0131n\u0131 da\u201cbilgi d\u00fczensizli\u011fi\u201d olarak ifade etmeyi tercih ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Dezenformasyon, mezenformasyon ve malenformasyon<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Dezenformasyon<\/strong>, kas\u0131tl\u0131 olarak zarar verme amac\u0131yla olu\u015fturulan ve yanl\u0131\u015f olan i\u00e7erikler anlam\u0131na geliyor. Dezenformasyon yayman\u0131n temel olarak \u00fc\u00e7 motivasyonu var: para kazanmak, i\u00e7 veya d\u0131\u015f siyasette n\u00fcfuz elde etmek veya herhangi bir sorun yaratmak.<\/p>\n\n\n\n

Dezenformasyon dola\u015f\u0131ma sokuldu\u011funda, genellikle mezenformasyona <\/strong>d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Mezenformasyon da yanl\u0131\u015f i\u00e7eri\u011fi tan\u0131mlamakta; ancak mezenformasyon yayan ki\u015fi, o bilginin yanl\u0131\u015f ve yan\u0131lt\u0131c\u0131 oldu\u011funun fark\u0131nda olmuyor. S\u0131kl\u0131kla dezenformasyon, o bilginin yanl\u0131\u015f oldu\u011funun fark\u0131nda olmayan ve asl\u0131nda yard\u0131m etmek amac\u0131yla yayan ki\u015filer taraf\u0131ndan kullan\u0131larak kendi a\u011flar\u0131nda payla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Mezenformasyon payla\u015fman\u0131n bir\u00e7ok sosyo-psikolojik fakt\u00f6r\u00fc vard\u0131r. \u00c7evrimi\u00e7i mecralarda insanlar kendi kimliklerini sergilerler. Kendi \u201ckabilelerine\u201d -bunlar ayn\u0131 siyasi partinin \u00fcyeleri, \u00e7ocuklar\u0131na a\u015f\u0131 yapt\u0131rmayan ebeveynler, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi aktivistleri veya bir dine, \u0131rka veya etnik k\u00f6kene ait gruplar olabilir- ba\u011fl\u0131 hissetmek isterler.<\/p>\n\n\n\n

Kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kategori ise malenformasyon<\/strong>. Bu terim do\u011fru bir bilginin zarar verme amac\u0131yla payla\u015f\u0131lmas\u0131 olarak tan\u0131mlan\u0131r. Bunun bir \u00f6rne\u011fi Rus ajanlar\u0131n\u0131n Demokratik Ulusal Komite ve Hillary Clinton kampanyas\u0131n\u0131n e-postalar\u0131n\u0131 hackleyerek \u00f6nemli bilgileri s\u0131zd\u0131rmas\u0131 ve sayg\u0131nl\u0131k kayb\u0131 yaratmak istemesi.<\/p>\n\n\n\n

2016 se\u00e7imlerinde \u015fahit oldu\u011fumuz tekniklerin art\u0131k de\u011fi\u015fti\u011finin fark\u0131nda olmal\u0131y\u0131z. Ba\u011flamdan kopar\u0131larak, ger\u00e7ek bir i\u00e7eri\u011fin \u00e7arp\u0131t\u0131larak silaha d\u00f6n\u00fc\u015fmesini ve yeniden \u00e7er\u00e7evelenerek kullan\u0131m\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bahsetti\u011fimiz gibi \u00f6z\u00fcnde az da olsa do\u011fru bilgi bar\u0131nd\u0131ran her \u015fey insanlar\u0131 ikna etme ve kendine \u00e7ekmede olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm bir bak\u0131ma, arama motorlar\u0131 ve sosyal medya \u015firketlerinin kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 manip\u00fcle etme giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131 daha da sertle\u015fmelerine bir cevap halindeydi. Bu \u015firketler sahte hesaplar\u0131 kapatma ve sahte i\u00e7eriklere kar\u015f\u0131 politikalar\u0131n\u0131 daha da s\u0131k\u0131 hale getirmeye ba\u015flad\u0131k\u00e7a (\u00f6rne\u011fin Facebook\u2019un Do\u011fruluk Kontrol\u00fc Program\u0131 (Third-Party Fact-Checking Program), dezenformasyon yayan akt\u00f6rler yeni ve yan\u0131lt\u0131c\u0131 yollarla \u00fcretilmi\u015f i\u00e7eriklerin yapay zeka sistemleri taraf\u0131ndan yakalanmas\u0131n\u0131n daha az zor oldu\u011funu \u00f6\u011frendiler. Baz\u0131 durumlarda bu materyaller do\u011fruluk kontrol\u00fc i\u00e7in uygun g\u00f6r\u00fclmez hale geldi. Bu nedenle, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00e7o\u011fu i\u00e7erik malenformasyon -zarar verme amac\u0131 ta\u015f\u0131yan do\u011fru bilgi- kategorisine d\u00fc\u015febilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Mezenformasyon ve Dezenformasyonun 7 T\u00fcr\u00fc<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bilgi d\u00fczensizli\u011finin bu kapsay\u0131c\u0131 \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fidinin yan\u0131 s\u0131ra, ekosistemin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yedi kategoriden de s\u0131kl\u0131kla faydalan\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk kez 2017 \u015eubat ay\u0131nda First Draft taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan bu kategoriler, konuyu \u201csahte haber\u201d teriminin kullan\u0131m\u0131ndan \u00f6teye ta\u015f\u0131mak i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131. Daha farkl\u0131 \u00f6rnekler \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye imk\u00e2n veren bu kategoriler h\u00e2l\u00e2 i\u015fe yaramakta. Yukar\u0131daki \u015femada g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, hicivin en son nokta oldu\u011fu bir yelpaze olarak biz bunu de\u011ferlendiriyoruz. Bu kitap kapsam\u0131nda; t\u0131k avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7eri\u011fi, yan\u0131lt\u0131c\u0131 i\u00e7erik, yanl\u0131\u015f ba\u011flamda kullan\u0131lm\u0131\u015f do\u011fru i\u00e7erik, bir kurumun logosu veya tan\u0131nm\u0131\u015f bir ki\u015finin isminin yanl\u0131\u015f bilgi ile ili\u015fkilendirilmesiye olu\u015fan sahte kimlikli i\u00e7erik, manip\u00fcle edilmi\u015f i\u00e7erik ve uydurulmu\u015f i\u00e7erik gibi ba\u015fl\u0131klarla tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z pek \u00e7ok konu gibi bu konumland\u0131rma da tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k bir potansiyel ta\u015f\u0131yor. \u0130lerleyen b\u00f6l\u00fcmlerde bunlar\u0131n her birini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde a\u00e7\u0131klayacak ve bilgi d\u00fczensizli\u011finin t\u00fcm d\u00fcnyadan se\u00e7im d\u00f6nemleri \u00f6rnekleri ve son dakika haberleri olaylar\u0131nda nas\u0131l zarar verici olabildi\u011fini g\u00f6steren \u00f6rnekler sunaca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Hiciv veya parodi<\/h4>\n\n\n\n

2017\u2019nin ba\u015flar\u0131nda bu kategorileri yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, baz\u0131 ki\u015filer hicivin bu kategorizasyona dahil edilmesine itiraz ettiler. Zeka bar\u0131nd\u0131ran hiciv ve etkili parodiler kesinlikle sanat\u0131n bir t\u00fcr\u00fc olarak g\u00f6r\u00fclmeli. Ancak bilgi d\u00fczensizli\u011fi \u00e7a\u011f\u0131ndaki sorun \u015fu: hiciv, do\u011fruluk kontrol\u00fc kurulu\u015flar\u0131n\u0131 atlatmak, s\u00f6ylentileri ve komplolar\u0131 yaymak i\u00e7in bir strateji olarak kullan\u0131l\u0131yor. Herhangi bir itiraz kar\u015f\u0131s\u0131nda payla\u015f\u0131m\u0131n ciddi olarak yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ifade edilebiliyor.<\/p>\n\n\n\n

\u201cHiciv olarak tan\u0131mlanan \u015feyler giderek nefret dolu, kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 hale geldi.\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Hicivin bu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni ise en ba\u015fta hicivle kar\u015f\u0131la\u015fan ilk ki\u015finin onu zaten hiciv olarak alg\u0131lamas\u0131. Ancak hiciv tekrar tekrar payla\u015f\u0131ld\u0131k\u00e7a, daha \u00e7ok insan onu yaratan ki\u015fiyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kaybetmekte ve onun hiciv oldu\u011funu anlayamaz hale gelmekte.<\/p>\n\n\n\n

Sosyal medyada sezgiler (d\u00fcnyay\u0131 anlamak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z zihinsel kestirme yollar) bulunmuyor. Gazete okurken, gazetenin hangi b\u00f6l\u00fcm\u00fcne bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131n veya okudu\u011funuzun fark\u0131nda olabilirsiniz ya da g\u00f6rsel i\u015faretler ile k\u00f6\u015fe yaz\u0131s\u0131 veya karikat\u00fcr sayfalar\u0131nda oldu\u011funuzun bilincindesinizdir, fakat bu durum \u00e7evrim i\u00e7i mecralarda s\u00f6z konusu de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

ABD\u2019de, \u00f6rne\u011fin, The Onion ad\u0131 verilen \u00e7ok pop\u00fcler bir hiciv sitesinden haberdar olabilirsiniz. Ancak di\u011ferleri bundan ne kadar haberdar olabilir? 2020 y\u0131l\u0131 Eyl\u00fcl ay\u0131nda Wikipedia\u2019n\u0131n hiciv siteleri sayfas\u0131nda 21\u2019i ABD\u2019de olmak \u00fczere 60 tane site listelenmi\u015f. Facebook veya Instagram\u2019da tekrar payla\u015f\u0131lan bir g\u00f6nderi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, bunlar\u0131n \u00e7ok az\u0131 ba\u011flama dair bir i\u015faret verir. Ve genellikle buna benzer \u015feyler yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc veya meme halinde payla\u015f\u0131larak h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde orijinal g\u00f6nderici ile ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kaybeder. Fransa\u2019da 2017 se\u00e7imleri arifesinde, i\u00e7eriklerin kasti bi\u00e7imde \u201chiciv\u201d olarak etiketlendi\u011fini g\u00f6rd\u00fck. Le Monde\u2019de Adrien Senecat taraf\u0131ndan yaz\u0131lan bir \u00f6rnek, hicivin bu ama\u00e7la kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 giri\u015fimleri ad\u0131m ad\u0131m g\u00f6stermekte.<\/p>\n\n\n\n

  1. A\u015eAMA: Bir hiciv sitesi olan Le Gorafi, Frans\u0131z ba\u015fkanl\u0131k aday\u0131 Emmanuel Macron\u2019un yoksul insanlar\u0131n ellerine de\u011fdi\u011finde kendini kirli hissetti\u011fini \u201cbildirdi\u201d. Bu genellikle temasta bulunmaktan ka\u00e7\u0131nan ve se\u00e7kinci olarak g\u00f6r\u00fclen Macron\u2019a bir sald\u0131r\u0131 olarak i\u015fe yarad\u0131.<\/li>
  2. A\u015eAMA: A\u015f\u0131r\u0131-partizan Facebook sayfalar\u0131, bu \u201ciddiay\u0131\u201d kulland\u0131 ve Macron\u2019un ziyareti boyunca s\u00fcrekli ellerini temizledi\u011fi bir fabrika ziyaretinin kamera g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini i\u00e7eren yeni haberler olu\u015fturdu.<\/li>
  3. A\u015eAMA: Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler viral oldu ve ba\u015fka bir fabrikadan bir i\u015f\u00e7i Macron\u2019a kendi \u201ckirli, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ellerini\u201d s\u0131kmas\u0131 i\u00e7in meydan okudu. Bu haber bir d\u00f6ng\u00fc \u015feklinde payla\u015f\u0131lmaya devam etti.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Benzer bir durum Brezilya\u2019da 2018 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131ndaki se\u00e7im s\u00fcrecinde meydana geldi. Ethel Rudnitzki Brezilya\u2019da haber kurulu\u015flar\u0131 ve \u00fcnl\u00fc gazeteciler ile ili\u015fkilendiren kelime oyunlar\u0131n\u0131 kullanarak Twitter hesaplar\u0131ndaki ani \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 inceleyen bir yaz\u0131 yazd\u0131. Twitter\u2019da hesaplar\u0131n parodi oldu\u011fu belirtildi, ancak Rudnitzki bu hesaplar\u0131n yanl\u0131\u015f ve yan\u0131lt\u0131c\u0131 i\u00e7erik yaymada kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n

    2019\u2019da ABD\u2019de Cumhuriyet\u00e7i bir kampanya g\u00f6revlisi, eski ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve 2020 ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinde Demokratlar\u2019\u0131n aday\u0131 olan Joe Biden\u2019\u0131n resmi internet sitesiymi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen bir parodi site olu\u015fturdu. Biden Nisan 2019\u2019da se\u00e7im kampanyas\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131nda, \u201cjoebiden.info\u201d URL\u2019si ile bu parodi site Google\u2019da, Biden\u2019\u0131n resmi internet sitesi olan \u201cjoebiden.com\u201ddan daha \u00f6nce s\u0131ralanmaya ba\u015flad\u0131. Daha \u00f6nce Donald Trump i\u00e7in i\u00e7erik \u00fcreten g\u00f6revli, o siteyi direk olarak Trump\u2019\u0131n kampanyas\u0131 i\u00e7in olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n

    Parodi internet sitesinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f sayfas\u0131nda: \u201cJoe Amca geri d\u00f6nd\u00fc ve Amerika\u2019n\u0131n problemlerini \u00e7\u00f6zmeye haz\u0131r!\u201d yaz\u0131yordu. Site Biden\u2019\u0131n gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131 ve kad\u0131nlar\u0131 \u00f6pt\u00fc\u011f\u00fc ve onlara sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rsellerle doluydu. Sayfan\u0131n en alt\u0131nda: \u201cBu site Joe Biden\u2019\u0131n ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7im kampanyas\u0131n\u0131n parodi sitesidir ve siyasi yorumlamad\u0131r. Joe Biden\u2019\u0131n ger\u00e7ek internet sitesi de\u011fildir. Sadece e\u011flence ve siyasi yorum amac\u0131 g\u00fctmektedir.\u201d yaz\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

    Hiciv ve parodi aras\u0131ndaki baz\u0131 karma\u015f\u0131kl\u0131k ve gerilimler, slogan\u0131: \u201cHristiyan Hiciv Haberleri\u2019nde G\u00fcvenilir Kayna\u011f\u0131n\u0131z\u201d olan Babylon Bee ve bir \u00e7\u00fcr\u00fctme web sitesi olan Snopes aras\u0131nda ya\u015fanan \u00e7evrimi\u00e7i tart\u0131\u015fmada ger\u00e7ekle\u015fti. Snopes birka\u00e7 kez Babylon Bee hakk\u0131nda do\u011fruluk kontrol\u00fc yapt\u0131. Bu do\u011frulama kontrollerinden ilkinin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda \u201cCNN haberlerini yay\u0131nlamadan \u00f6nce temizlemek i\u00e7in end\u00fcstriyel boyda \u00e7ama\u015f\u0131r makinesi ald\u0131.\u201d yaz\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

    Yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte Snopes, Babylon Bee\u2019nin Ba\u015fkan Trump\u2019\u0131n d\u00f6rt yeni kad\u0131n kongre \u00fcyesine \u201cevinize d\u00f6n\u00fcn\u201d \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 tweeti ile ili\u015fkilendirerek \u00fcretti\u011fi \u201cGeorgia meclis \u00fcyesi, bir Chick-fil-A (Amerika\u2019da tavuk \u00fcr\u00fcnleri satan bir fast-food restoran\u0131) \u00e7al\u0131\u015fan\u0131na \u00fclkesine geri d\u00f6nmesini s\u00f6yledi.\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 haberi do\u011fruluk kontrol\u00fcnden ge\u00e7irerek, hiciv sitesinin \u015fakalarla okuyucular\u0131 kand\u0131rabildi\u011fini g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Joe Biden\u2019\u0131n ger\u00e7ek ve parodi web sayfalar\u0131 ilk bak\u0131\u015fta neredeyse ay\u0131rt edilemez halde. 14 A\u011fustos 2019\u2019da eri\u015fildi. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc ve metin First Draft\u2019dan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Kas\u0131m 2018\u2019de Washington Post gazetesi, Christopher Blair\u2019\u0131n profilini \u00e7\u0131kard\u0131 ve hiciv hakk\u0131nda olu\u015fan meselelerin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Blair 2016 y\u0131l\u0131nda Facebook sayfas\u0131nda hiciv i\u00e7eren payla\u015f\u0131mlar\u0131yla, liberal arkada\u015flar\u0131yla beraber a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f\u0131n fikirleri ile alay etmeye ba\u015flad\u0131. Bunun bir hiciv sitesi oldu\u011funu belirtme konusunda olduk\u00e7a dikkatliydi ve sayfas\u0131nda \u201cBu sayfadaki hi\u00e7bir \u015fey ger\u00e7ek de\u011fildir\u201d ifadesi ile birlikte bir\u00e7ok kez bu duruma dikkat \u00e7ekiyordu.<\/p>\n\n\n\n

    Fakat yapt\u0131\u011f\u0131 bu i\u015f giderek ba\u015far\u0131l\u0131 olmaya ba\u015flad\u0131. Blair kendi Facebook sayfas\u0131nda: \u201cNe kadar \u0131rk\u00e7\u0131, ba\u011fnaz, sald\u0131rgan ya da bariz \u015fekilde yalan payla\u015f\u0131mlar yaparsak yapal\u0131m, insanlar takip etmeye devam ediyor\u201d yazarak durumu anlat\u0131yordu. \u201cHiciv\u201d olarak etiketlenen \u015feyler gittik\u00e7e artan \u015fekilde nefret dolu, kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve b\u00f6l\u00fcc\u00fc hale geldi.<\/p>\n\n\n\n

    Bu \u00f6rneklerin de g\u00f6sterdi\u011fi gibi, her ne kadar hicivi bu kategorilere dahil etmek rahats\u0131z edici g\u00f6r\u00fcnse de, hicivin bilginin d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi ve yeniden \u00e7er\u00e7evelenmesi ile izleyiciler \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 olas\u0131 etki yads\u0131namaz.<\/p>\n\n\n\n

    Hatal\u0131 \u0130li\u015fkilendirme<\/h4>\n\n\n\n

    Bilgi d\u00fczensizli\u011fi tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde farkl\u0131 taraflar\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na maruz kalan haber end\u00fcstrinin, arzu edilen y\u00fcksek standartlar\u0131 kar\u015f\u0131lamayan i\u00e7erik \u00fcretiminde nas\u0131l bir rol\u00fc oldu\u011funun fark\u0131nda olunmas\u0131 gerekir. Bu durum gazetecilerin \u201chalk\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131\u201d olarak g\u00f6r\u00fclmesine yol a\u00e7abiliyor.<\/p>\n\n\n\n

    Haber merkezlerinin, bilgi kirlili\u011fine katk\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131, kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 besledi\u011fi ve kesinlikle d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcce duyulan g\u00fcvenin azalmas\u0131na neden oldu\u011fu baz\u0131 uygulamalar\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek istiyoruz. Bu uygulamalardan biri \u201ct\u0131k avc\u0131s\u0131\u201d i\u00e7erikler, ba\u015fka bir ifadeyle \u201chatal\u0131 ili\u015fkilendirme\u201d. Haber payla\u015f\u0131mlar\u0131nda t\u0131klanmay\u0131 artt\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan duygusal dil ve kullan\u0131c\u0131lar siteye girdiklerinde onlara yetersiz gelen anlat\u0131 bir t\u00fcr bilgi kirlili\u011fine neden oluyor.<\/p>\n\n\n\n

    \u201cBu tarz teknikler k\u0131sa vadede site trafi\u011fini artt\u0131rsa da ku\u015fkusuz uzun vadede insanlar\u0131n haberlerle olan ili\u015fkisini etkileyecektir.\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

    Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bu tarz uygulamalara a\u015fina oldu\u011fu durumlarda zarar\u0131n minimum oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir, ancak teknik olarak bu bir bilgi d\u00fczensizli\u011fi t\u00fcr\u00fc olarak de\u011ferlendirilmeli. \u015e\u00fcphesiz haber merkezlerinin ayakta kalmak i\u00e7in \u201cdikkat \u00e7ekme\u201d konusunda b\u00fcy\u00fck bir rekabette olduklar\u0131 bir d\u00f6nemde ya\u015f\u0131yoruz. G\u00fc\u00e7l\u00fc haber ba\u015fl\u0131klar\u0131 s\u0131kl\u0131kla, g\u00f6nderileri okuyan bir avu\u00e7 kullan\u0131c\u0131 ile daha geni\u015f kitlelere ula\u015fabilenler aras\u0131nda bir farkl\u0131l\u0131k yarat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

    2014 y\u0131l\u0131nda Facebook haber ak\u0131\u015f\u0131 algoritmas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi ve \u00f6zellikle t\u0131k avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapan ba\u015fl\u0131klar kullanan sitelerin derecesini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. 2019\u2019daki bir di\u011fer g\u00fcncelleme ile Facebook kullan\u0131c\u0131lar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde daha \u201cde\u011ferli\u201d g\u00f6r\u00fcnen linkleri nas\u0131l \u00f6nceliklendirece\u011fini belirlemek i\u00e7in anket sonu\u00e7lar\u0131na ba\u015fvurdu. 2016 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen Engaging News Projesi ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, haber ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131n t\u00fcr\u00fc ve kayna\u011f\u0131, ki\u015filerin haber projelerine olumlu veya olumsuz tepki verip vermedi\u011fini veya gelecekte o \u00fcr\u00fcn ile etkile\u015fim kurup kurmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirledi\u011fini g\u00f6sterdi. \u0130nternet sitelerinin ziyaret edilme ve t\u0131klanma ihtiyac\u0131, t\u0131k avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemlerinin tamamen yok olmas\u0131n\u0131 imk\u00e2ns\u0131z hale getiriyor. Ancak sitenin ziyaret edilme say\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve duygular\u0131 s\u00f6m\u00fcrmeye y\u00f6nelik dil daha b\u00fcy\u00fck problemlere neden oluyor. Bu tarz teknikler k\u0131sa vadede site trafi\u011fini artt\u0131rsa da ku\u015fkusuz uzun vadede insanlar\u0131n haberlerle olan ili\u015fkisine etki edecek.<\/p>\n\n\n\n

    \u00c7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f \u0130\u00e7erik<\/h4>\n\n\n\n

    \u00c7arp\u0131tma yeni bir kavram de\u011fil ve pek \u00e7ok \u015fekilde kendini g\u00f6sterebiliyor. Hikayelerin haber ba\u015fl\u0131klar\u0131 ile yeni bir \u00e7er\u00e7eveye sokulmas\u0131, ifadelerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn al\u0131narak farkl\u0131 ve daha geni\u015f bir fikri savunmak i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131, bir sava uyan istatistikleri al\u0131nt\u0131lamak veya tart\u0131\u015fmalar\u0131n alt\u0131n\u0131 oyacak \u015feylerin \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rtmemeye karar vermek gibi tekniklere a\u015finay\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

    Bir fikir ortaya koyarken herkes kendi arg\u00fcman\u0131n\u0131 destekleyen her i\u00e7erikten bir anlam \u00e7\u0131karmaya meyilli.<\/p>\n\n\n\n

    Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce, \u00f6nemli bir teknoloji \u015firketinde g\u00f6rev alan bir m\u00fchendis benden \u00e7arp\u0131tmay\u0131 tan\u0131mlamam\u0131 istedi. Bir anl\u0131k afallad\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc ne zaman bu terimi tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015fsam kendimi \u201cPeki, i\u015fte sen biliyorsun de\u011fil mi? bu \u201c\u00e7arp\u0131tma\u201d derken buluyordum.<\/p>\n\n\n\n

    \u00c7arp\u0131tma kavram\u0131n\u0131 tam olarak tan\u0131mlamak zor \u00e7\u00fcnk\u00fc bu ayn\u0131 zamanda ba\u011flam, n\u00fcans ve al\u0131nt\u0131lanan\u0131n ne kadar\u0131n\u0131n silinerek i\u00e7eri\u011fin olu\u015fturuldu\u011fu ile ili\u015fkili. \u0130statistikler ne oranda de\u011fi\u015ftirildi? Foto\u011fraf bir g\u00f6rselin anlam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirecek \u015fekilde \u00f6zel olarak m\u0131 k\u0131rp\u0131ld\u0131?<\/p>\n\n\n\n

    Bu tip i\u00e7erikleri g\u00f6sterecek yapay zekadan \u00e7ok uzakta olmam\u0131z\u0131n bir nedeni bu karma\u015f\u0131kl\u0131k. Yine bu durum, o m\u00fchendisin kavram\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131 netle\u015ftirmek istemesinin bir nedeni. Bilgisayarlar do\u011fru ve yanl\u0131\u015f\u0131 anlayabiliyor ancak \u201c\u00e7arp\u0131tma\u201d tamamen gri b\u00f6lgede. Bilgisayar\u0131n, i\u00e7eri\u011fin orijinal k\u0131sm\u0131n\u0131 (al\u0131nt\u0131, istatistik, g\u00f6rsel) anlayabilmesi, eksik par\u00e7alar\u0131 fark edebilmesi ve eksik par\u00e7an\u0131n orijinal bilginin anlam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6zellikle mi de\u011fi\u015ftirildi\u011fini de\u015fifre etmesi gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

    Duygular\u0131 s\u00f6m\u00fcren a\u015f\u0131r\u0131-partizan i\u00e7erik ile bir konuyu yeniden \u00e7er\u00e7evelemek ve ki\u015finin bir g\u00f6rseli yorumlamas\u0131n\u0131 etkilemek i\u00e7in az oranda yap\u0131lan yan\u0131lt\u0131c\u0131 man\u015fetler aras\u0131nda belirgin bir fark var. Fakat medyaya duyulan g\u00fcven yerle bir olmu\u015f durumda. Daha \u00f6nceden zarars\u0131z olarak g\u00f6r\u00fclen \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f i\u00e7eriklerin art\u0131k farkl\u0131 \u015fekilde g\u00f6r\u00fclmesi gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

    Eyl\u00fcl 2018\u2019de Knigth Vakf\u0131 ve Gallup taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir \u00e7al\u0131\u015fma, Amerikal\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n medyaya olan inanc\u0131n\u0131 kaybetti\u011fini ve gerek\u00e7elerinin de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde do\u011fruluk ve \u00f6n yarg\u0131 oldu\u011funu ortaya koydu.<\/p>\n\n\n\n

    Yeti\u015fkinlerin %69<\/strong>\u2019u son on y\u0131lda medyaya duyduklar\u0131n g\u00fcveni yitirdiklerini s\u00f6yl\u00fcyor. <\/p>

    Cumhuriyet\u00e7iler aras\u0131nda bu oran %94<\/strong>.<\/p>

    Demokratlar\u0131n ise %42<\/strong>\u2019si medyaya g\u00fcvenini kaybetti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>Kaynak:<\/strong> Knight Foundation (September 2018) Indicators of News Media Trust, https:\/\/knightfoundation.org\/reports\/indicators-of-news-media-trust<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

    \u00c7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f i\u00e7erik farkl\u0131 \u015fekillerde olabilir ancak  g\u00f6rsel materyallerin yan\u0131lt\u0131c\u0131 olma su\u00e7lamalar\u0131nda ne kadar \u015f\u00fcpheli olabildi\u011fine dair New York Times\u2019dan bir \u00f6rnek a\u015fa\u011f\u0131da. Barack Obama\u2019y\u0131 temsil eden tokma\u011fa bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda (15 temyiz mahkemesi onaylam\u0131\u015f) ve Donald Trump\u2019\u0131nki ile (24) kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, diyagram\u0131n \u00f6l\u00e7e\u011fi pek de tarafs\u0131z g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Temyiz mahkemelerinin ba\u015fkanlar taraf\u0131ndan onaylanmas\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran bu ill\u00fcstrasyon tokmaklar \u00f6l\u00e7e\u011fe g\u00f6re \u00e7izilmedi\u011fi i\u00e7in yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r. Trump\u2019\u0131n tokma\u011f\u0131, Obama\u2019n\u0131n tokma\u011f\u0131n\u0131n iki kat\u0131ndan daha az olmal\u0131d\u0131r. <\/em>
    Kaynak:<\/strong> \u201cHow the Trump Administration Is Remaking the Courts,\u2019\u2019 The New York Times, August 22, 2018. Archived Sept 6, 2019. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc yazar taraf\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Yanl\u0131\u015f Ba\u011flam<\/h4>\n\n\n\n

    Bu kategori i\u00e7eri\u011fin do\u011fru oldu\u011fu ancak tehlikeli y\u00f6ntemlerle yeniden \u00e7er\u00e7evelenerek kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlar\u0131 anlatmaktad\u0131r. Bu tekni\u011fin en g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6rneklerinden biri 2017 y\u0131l\u0131nda Londra\u2019da Westminster K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019nde ger\u00e7ekle\u015fen \u0130slamc\u0131 \u00f6rg\u00fct ba\u011flant\u0131l\u0131 ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131ndan k\u0131sa s\u00fcre sonra payla\u015f\u0131ma sokuldu. Kald\u0131r\u0131ma \u00e7\u0131kan bir araba, Parlamento Binas\u0131’n\u0131n kap\u0131lar\u0131na \u00e7arpmadan \u00f6nce k\u00f6pr\u00fc boyunca en az 50 ki\u015finin yaralanmas\u0131na ve be\u015f ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden oldu.<\/p>\n\n\n\n

    Olay\u0131n ard\u0131ndan bir tweet yayg\u0131n \u015fekilde dola\u015f\u0131ma girdi. G\u00f6rsel ger\u00e7ekti, sahte de\u011fildi. \u0130slamofobik bir \u00e7er\u00e7eveye sokularak pek \u00e7ok etiket ile (#banislam – islam yasaklans\u0131n dahil) geni\u015f bir kitle taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Foto\u011fraftaki kad\u0131n, daha sonra kendisiyle yap\u0131lan r\u00f6portajda o anda travmatize oldu\u011funu, bir yak\u0131n\u0131yla telefonda g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve duydu\u011fu sayg\u0131 nedeni ile ma\u011fdura bakmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Biz bug\u00fcn biliyoruz ki payla\u015f\u0131m\u0131 yapan ve Rus dezenformasyon kampanyas\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan \u201cTexas LoneStar\u201d isimli bu hesap o tarih itibariyle kapat\u0131ld\u0131. Rus dezenformasyon kampanyas\u0131 ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olan hesap, M\u00fcsl\u00fcman g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc kad\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131n\u0131n kurban\u0131na kar\u015f\u0131 kay\u0131ts\u0131z oldu\u011funu ve kendi hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu \u015fekilde g\u00f6sterdi\u011fini ima ediyordu. Ger\u00e7ekte ise kad\u0131n sayg\u0131dan dolay\u0131 ma\u011fdura bakm\u0131yordu. Hesap silindi ancak The Guardian\u2019da 6 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde haber olarak verildi. Telegraph gazetesinde ise 10 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde yay\u0131nlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    B\u00fcy\u00fck bir infiale yola a\u00e7an bir ba\u015fka \u00f6rnek ise, 2018 yaz\u0131nda dola\u015f\u0131ma giren ve kafeste tutuluyor halde g\u00f6r\u00fcnen bir \u00e7ocu\u011fun foto\u011fraf\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Bir \u00e7ocu\u011fu kafeste g\u00f6steren bu foto\u011fraf, g\u00f6\u00e7men politikalar\u0131na y\u00f6nelik protestolarda 6 Eyl\u00fcl 2019\u2019da \u00e7ekilmi\u015fti. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Payla\u015f\u0131m 20.000\u2019den fazla \u201cretweet\u201d edildi. Facebook\u2019da benzer bir g\u00f6nderi 10.000 payla\u015f\u0131m ald\u0131. Resim asl\u0131nda payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden iki g\u00fcn \u00f6nce Dallas City Hall\u2019da g\u00f6\u00e7men politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 d\u00fczenlenen protestoya aitti. Bu vaka da ger\u00e7ek g\u00f6rselin ba\u011flam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7er\u00e7evelenip aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka \u00f6rne\u011fi i\u015faret ediyordu. Ancak bu \u00f6rnekte, yazar g\u00f6rseli payla\u015f\u0131rken bunun protestonun bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funun fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu dezenformasyonun de\u011fil, mezenformasyonun bir \u00f6rne\u011fini olu\u015fturuyordu. Benzer bir \u00f6rnekte, ABD\u2019deki ara se\u00e7imler \u00f6ncesinde, Orta Amerika\u2019dan ABD\u2019ye gelen g\u00f6\u00e7menlerin \u201ckonvoyu\u201d etraf\u0131nda yo\u011fun bir ilgi vard\u0131. Ger\u00e7ek bir g\u00f6rsel \u00e7arp\u0131t\u0131larak payla\u015f\u0131ld\u0131. Bir Facebook g\u00f6nderisinde payla\u015f\u0131lan bu g\u00f6rsel asl\u0131nda 2015 y\u0131l\u0131nda Yunanistan\u2019\u0131n Midilli adas\u0131nda \u00e7ekilen Suriyeli g\u00f6\u00e7menlerin foto\u011fraf\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Bu foto\u011fraf ABD\u2019de g\u00f6\u00e7men \u201ckaravan\u0131\u201d ba\u011flam\u0131yla payla\u015f\u0131ma sokuldu ancak ger\u00e7ekte 2015 y\u0131l\u0131nda Yunanistan\u2019\u0131n Midilli adas\u0131nda \u00e7ekilen Suriyeli g\u00f6\u00e7menlerin foto\u011fraf\u0131yd\u0131. Ger\u00e7ek g\u00f6rsel foto\u011fraf\u00e7\u0131 taraf\u0131ndan Twitter\u2019da 6 Eyl\u00fcl 2019\u2019da payla\u015f\u0131ld\u0131. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Yanl\u0131\u015f ba\u011flama bir ba\u015fka \u00f6rnek ise 2018 y\u0131l\u0131 ara se\u00e7imlerinin se\u00e7im g\u00fcn\u00fcnde dola\u015fan a\u015fa\u011f\u0131daki tweet. Bu tweet, d\u00fc\u011fmesine bas\u0131nca yanl\u0131\u015f ismi g\u00f6steren bozuk bir oy kullanma makinesinin ger\u00e7ek videosuna dayan\u0131yordu. Makine onar\u0131ma g\u00f6nderilmi\u015f ve bu ki\u015fi oy verebilmesi i\u00e7in d\u00fczg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fan bir makineye y\u00f6nlendirilmi\u015fti. Ancak bu tweet, QAnon komplosunu at\u0131fta bulunan kullan\u0131c\u0131 ad\u0131na sahip bir ki\u015fi taraf\u0131ndan g\u00f6nderildi ve bu ki\u015fi videoyu se\u00e7im hilelerinin ciddi bir \u00f6rne\u011fi oldu\u011fu iddias\u0131yla kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Bir kullan\u0131c\u0131 bu bozuk oy verme makinas\u0131n\u0131n g\u00f6rselini se\u00e7im hilelerinin kan\u0131t\u0131 olarak yayd\u0131. Ger\u00e7ekte makine yetkililer taraf\u0131ndan kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve g\u00f6rseli kaydeden se\u00e7menin yeniden oy kullanmas\u0131 sa\u011fland\u0131. Bu tweet kald\u0131r\u0131ld\u0131 ancak BuzzFeed taraf\u0131ndan 6 Eyl\u00fcl 2019\u2019da haber olarak verildi. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc Jane Lytvynenko taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Sahte Kimlikli Taklit \u0130\u00e7erik<\/h4>\n\n\n\n

    Daha \u00f6nce de bahsetti\u011fimiz gibi, konu bilgi olunca, o bilginin g\u00fcvenilirli\u011fini anlamak i\u00e7in beynimiz genellikle sezgisel analiz yollar\u0131 ar\u0131yor. Sezgisel analiz d\u00fcnyay\u0131 anlamland\u0131rmam\u0131z i\u00e7in olu\u015fturdu\u011fumuz zihinsel k\u0131sayollar anlam\u0131na geliyor. \u00d6nceden bildi\u011fimiz bir marka ile kar\u015f\u0131la\u015fmak \u00f6nemli bir sezgisel analiz do\u011furuyor. Tam da bu nedenle sahte kimlikli taklit i\u00e7eriklerde (tan\u0131nm\u0131\u015f markalar\u0131n veya \u00fcnl\u00fc ki\u015fi veya gazetecilerin haberlerini kullanan yanl\u0131\u015f veya yan\u0131lt\u0131c\u0131 i\u00e7erikler) art\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n

    Zarar verme amac\u0131yla olu\u015fturulmu\u015f sahte kimlikli i\u00e7erik ile ilk kez 2014 y\u0131l\u0131nda Birle\u015fmi\u015f Milletler M\u00fclteciler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi\u2019nde (UNHCR) \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. UNHCR\u2019\u0131n logosunu kullanarak sayfa olu\u015fturan ve g\u00fczel teknelerin g\u00f6rsellerini payla\u015farak m\u00fcltecilere \u201csizleri g\u00fcvenli bir \u015fekilde Akdeniz\u2019den ge\u00e7irecek bu teknelerden birinde yer ay\u0131rtmak i\u00e7in \u015fu numaray\u0131 arayabilirsiniz\u201d yazan Facebook g\u00f6nderileri ile s\u00fcrekli m\u00fccadele ettik.<\/p>\n\n\n\n

    O zamandan sonra, tan\u0131nm\u0131\u015f haber kaynaklar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 kullanarak yanl\u0131\u015f ve yan\u0131lt\u0131c\u0131 i\u00e7erik payla\u015fan \u00e7e\u015fitli dezenformasyon \u00f6rnekleri g\u00f6rmeye devam ettik. A\u015fa\u011f\u0131da BBC\u2019nin bu y\u00f6ntemle kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iki \u00f6rne\u011fi bulabilirsiniz. \u0130lki, 2017 Birle\u015fik Krall\u0131k genel se\u00e7imleri \u00f6ncesinde dola\u015f\u0131ma girdi ve sosyal medyada payla\u015f\u0131ld\u0131. G\u00f6nderide se\u00e7imlerin iki g\u00fcn i\u00e7erisinde tamamlanaca\u011f\u0131 ve parti \u00fcyeli\u011finize ba\u011fl\u0131 olarak do\u011fru g\u00fcnde oy vermeniz gerekti\u011fi yaz\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Taklit kimlikli haber sitesi BBC logosunu kullanarak Birle\u015fik Krall\u0131k se\u00e7imleri ile ilgili 6 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde yan\u0131lt\u0131c\u0131 bilgi payla\u015ft\u0131. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Bir ba\u015fka \u00f6rnek 2017\u2019de Kenya genel se\u00e7imleri \u00f6ncesinde WhatsApp\u2019da yay\u0131ld\u0131. BBC logosunun ak\u0131ll\u0131ca kullan\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, BBC, do\u011fruluk kontrol\u00fc ile videonun kendilerine ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    2017 Kenya se\u00e7imlerinde BBC TV band\u0131n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir video 6 Eyl\u00fcl 2019\u2019da WhatsApp\u2019da dola\u015f\u0131ma girdi. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Daha k\u00f6t\u00fc niyetli bir \u00f6rnek 2016 ABD ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu \u00f6rnekte NowThis isimli medya kurulu\u015fu kendi logosu kullan\u0131larak olu\u015fturulan ve dola\u015f\u0131ma sokulan video hakk\u0131nda benzer bir \u00e7\u00fcr\u00fctme yay\u0131nlamak zorunda kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Clinton ailesi hakk\u0131nda sahte kimlikli bir video NowThis medya \u015firketinin markas\u0131 kullan\u0131larak olu\u015fturuldu. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 6 Eyl\u00fcl 2019\u2019da yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    2017 y\u0131l\u0131nda Bel\u00e7ika\u2019da Le Soir gazetesinin sahte kimlikli versiyonu, Macron\u2019un Suudi Arabistan taraf\u0131ndan fonland\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. \u0130\u00e7erik o kadar sofistikeydi ki g\u00f6nderideki t\u00fcm hiper-linkler sizi ger\u00e7ek Le Soir sitesine y\u00f6nlendiriyordu.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Bel\u00e7ikal\u0131 Le Soir gazetesinin haberiymi\u015f gibi haz\u0131rlanan sahte kimlikli i\u00e7erik olduk\u00e7a sofistike idi \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u00e7erikteki t\u00fcm linkler kullan\u0131c\u0131lar\u0131 direk olarak Le Soir\u2019in ger\u00e7ek sitesine y\u00f6nlendiriyordu. Sahte kimlikli site kapat\u0131ld\u0131 ancak sitedeki orijinal bildiri the CrossCheck Fransa sitesinde eri\u015filebilir halde. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 6 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    14 \u015eubat 2018 tarihinde Florida Parkland\u2019ta ger\u00e7ekle\u015fen silahl\u0131 sald\u0131r\u0131, sahte kimlikli i\u00e7erik kategorisinde ortaya \u00e7\u0131kan iki endi\u015fe verici tekni\u011fin kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in uygun bir zemin olu\u015fturdu. \u0130lki, Miami Herald\u2019\u0131n hikayesine photoshop uygulamas\u0131ndan yararlanarak bir ba\u015fka paragraf eklenmesi (ba\u015fka bir okulda benzer bir sald\u0131r\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fece\u011fine dair tehdit al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ifadesi), bunun ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn al\u0131narak, SnapChat\u2019de dola\u015f\u0131ma sokulmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Bir ki\u015fi Miami Herald\u2019\u0131n hikayesine photoshop tekni\u011fi ile, ger\u00e7ek olmayan bir haberle, sald\u0131r\u0131 tehdidi alan ba\u015fka okullar varm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen yeni bir paragraf ekleyerek, dola\u015f\u0131ma soktu. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 6 Eyl\u00fcl 2019\u2019da yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Bir di\u011fer \u00f6rnek de yine Miami Herald\u2019\u0131 kulland\u0131 ama bu kez hedef muhabir Alex Harris idi. Herhangi bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 yazabildi\u011finiz ve b\u00f6ylelikle foto\u011fraf\u0131n\u0131 ve \u00f6zge\u00e7mi\u015f bilgilerini kullanabildi\u011finiz sahte tweet \u00fcreten bir siteyi kullanarak bir ki\u015fi, iki sald\u0131rgan tweet olu\u015fturdu. Bunlar\u0131n ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri al\u0131narak dola\u015f\u0131ma sokuldu. Harris\u2019in Twitter sayfas\u0131na giren biri, onun b\u00f6yle bir tweet payla\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirdi ancak tart\u0131\u015fmal\u0131 tweetler silinmeden \u00f6nce onlar\u0131n ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde, Harris i\u00e7in b\u00f6yle bir mesaj payla\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamas\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 bir yolu yoktu. Bu \u00f6rnek, gazetecilerin bu y\u00f6ntemle nas\u0131l hedef al\u0131nabilece\u011fine dair bir uyar\u0131 i\u015faretiydi.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Bir ki\u015fi photoshop uygulamas\u0131yla iki sald\u0131rgan tweeti, gazeteci Alex Harris\u2019a aitmi\u015f gibi dola\u015f\u0131ma soktu\u011funda, Harris Twitter kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 kendi hesab\u0131ndan uyard\u0131. Ancak bu g\u00f6nderilerin ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlaman\u0131n kesin bir yolu yoktu. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 6 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Sahte kimlikli i\u00e7eri\u011fin bir ba\u015fka \u00fcnl\u00fc \u00f6rne\u011fi ise 2016 ABD se\u00e7imleri \u00f6ncesinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Hillary Clinton\u2019\u0131n resmi logosunu kullanarak bir ki\u015fi bu g\u00f6rseli olu\u015fturdu ve daha sonra bu i\u00e7erik belirli gruplar\u0131n mikro d\u00fczeyde hedeflenmesiyle se\u00e7ime dair etki yarat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Hillary Clinton\u2019\u0131n ba\u015fkanl\u0131k kampanyas\u0131 taraf\u0131ndan desteklendi\u011fi ifade edilen reklam, Clinton destek\u00e7ilerini adil olmayan bir oy kullanma avantaj\u0131na sahipmi\u015f gibi g\u00f6steriyordu. Ancak reklam tamamen \u00fcretilmi\u015fti. Hesap silindi ancak orijinal haber ve linkler Washington Post gazetesinde eri\u015filebilir durumda. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 6 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    \u0130nsanlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck olarak e-postalar, sosyal medya bildirimleri ve uyar\u0131lar ile sadece telefonlar\u0131ndan ald\u0131klar\u0131 g\u00fcnl\u00fck bilgi miktar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, sezgilerin rol\u00fcn\u00fcn ne kadar hayati oldu\u011funu anlamak gerekiyor. Bu nedenle de logolar\u0131n, ba\u015fkas\u0131na ait gibi g\u00f6r\u00fcnen yaz\u0131lar\u0131n ve \u00fcnl\u00fc gazetecilerin k\u00fcnyelerinin kullan\u0131m\u0131 orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde \u00e7ok daha etkili oluyor.<\/p>\n\n\n\n

    Metinler, videolar ve g\u00f6rsellerin yan\u0131 s\u0131ra sesin de aldat\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 \u015f\u00fcpheci olmam\u0131z gerekiyor. Jair Bolsonaro, Ekim 2018\u2019deki Brezilya Ba\u015fkanl\u0131k Se\u00e7imleri d\u00f6nemindeki kampanya etkinli\u011finde b\u0131\u00e7akland\u0131. 17 g\u00fcn hastanede tedavi g\u00f6rd\u00fc. Bu s\u00fcrede Bolsonaro hem\u015firelere hakaret ediyormu\u015f ve \u201ctiyatro sona erdi\u201d diyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen bir sesli mesaj dola\u015f\u0131ma girdi. Bu durum, ba\u015fkan aday\u0131n\u0131n b\u0131\u00e7aklanmas\u0131n\u0131n asl\u0131nda sempati ve destek artt\u0131rmak i\u00e7in d\u00fczenlenen bir kurgu oldu\u011funa dair komplolar\u0131n olu\u015fmas\u0131na neden oldu. Adli ses uzmanlar\u0131 ses kayd\u0131n\u0131 analiz etti ve sesin Bolsonaro\u2019ya de\u011fil, olduk\u00e7a otantik bir ses taklit\u00e7isine ait oldu\u011funu do\u011frulad\u0131. <\/p>\n\n\n\n

    Son olarak, Snopes taraf\u0131ndan ara\u015ft\u0131r\u0131lan bir ba\u015fka teknik, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve ses bak\u0131m\u0131ndan Ohio Star veya Minnesota Sun gibi profesyonel yerel haber sitelerine benzeyen sitelerin yarat\u0131lmas\u0131 \u00f6rnekleriydi. Cumhuriyet\u00e7i dan\u0131\u015fmanlar, sayg\u0131n yerel haber siteleri gibi tasarlanan bu siteler i\u00e7in bir a\u011f olu\u015fturdu. Star News Digital Network\u2019\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olarak olu\u015fturulmu\u015f be\u015f site var. Bunlar k\u0131smen Cumhuriyet\u00e7i adaylar taraf\u0131ndan fonland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Yerel bir Ohio gazetesi gibi g\u00f6r\u00fcnen site asl\u0131nda Cumhuriyet\u00e7i dan\u0131\u015fmanlar taraf\u0131ndan kuruldu.
    Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 16 Ekim 2019 tarihinde yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
    \"\"
    Sayg\u0131n yerel haber kaynaklar\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen d\u00f6rt internet sitesi asl\u0131nda Cumhuriyet\u00e7i dan\u0131\u015fmanlar taraf\u0131ndan kurulan site a\u011flar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 6 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Manip\u00fcle Edilmi\u015f \u0130\u00e7erik<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    As\u0131l i\u00e7eri\u011fin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc de\u011fi\u015ftirilerek olu\u015fturulmakta olan manip\u00fcle edilmi\u015f i\u00e7erik ise genellikle foto\u011fraf veya videolar ile ili\u015fkilendirilir. A\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6rnek, ABD 2016 Ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imleri d\u00f6neminde iki ger\u00e7ek g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn birle\u015ftirilerek kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Yer Arizona, ve insanlar\u0131n ayakta s\u0131ra bekledi\u011fi g\u00f6r\u00fcnen g\u00f6r\u00fcnt\u00fc Mart 2016\u2019daki \u00f6n se\u00e7imlerde \u00e7ekilmi\u015f. ICE (ABD G\u00f6\u00e7menlik ve G\u00fcmr\u00fck Muhafaza) memurunun tutuklama yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ise bir stok g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc ve o d\u00f6nemde \u201cICE tutuklamas\u0131\u201d \u015feklinde yap\u0131lan Google g\u00f6rsel aramalar\u0131nda \u00e7\u0131kan ilk sonu\u00e7. \u0130kinci g\u00f6rsel kesilmi\u015f ve ilkinin \u00fczerine yerle\u015ftirilmi\u015f. Bu haliyle se\u00e7im d\u00f6neminde geni\u015f bi\u00e7imde yay\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
    \"\"
    Bu iki g\u00f6rsel ICE memuru oy verme alan\u0131nda tutuklama yap\u0131yormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnecek \u015fekilde birle\u015ftirilmi\u015f. 16 Ekim 2019 tarihinde ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Manip\u00fcle edilmi\u015f i\u00e7eri\u011fin komplike bir ba\u015fka \u00f6rne\u011fi de Florida\u2019da Parkland\u2019ta bir okula yap\u0131lan silahl\u0131 sald\u0131r\u0131dan sa\u011f kurtulan lise \u00f6\u011frencisi Emma Gonz\u00e1lez ve onun \u00fc\u00e7 arkada\u015f\u0131n\u0131 hedef al\u0131yordu. Teen Vogue adl\u0131 bir derginin kapa\u011f\u0131nda foto\u011fraflar\u0131 vard\u0131 ve Gonz\u00e1lez\u2019in bir hedef tahtas\u0131n\u0131 ortadan ikiye y\u0131rttarken \u00e7ekilen ve Twitter\u2019da tan\u0131t\u0131lan bir dergi videosu olu\u015fturulmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Parkland sald\u0131r\u0131s\u0131nda hayatta kalan Emma Gonz\u00e1lez\u2019in bir at\u0131\u015f hedefini y\u0131rtarken \u00e7ekilen Teen Vogue dergisi kapa\u011f\u0131ndaki as\u0131l g\u00f6rseli. 6 Eyl\u00fcl 2019\u2019da ar\u015fivlendi.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Bu video de\u011fi\u015ftirilerek, Gonz\u00e1lez Birle\u015fik Devletler Anayasas\u0131n\u0131 y\u0131rt\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnmesi sa\u011fland\u0131. Bu g\u00f6rsel, Adam Baldwin ve di\u011fer \u00fcnl\u00fcler de dahil olmak \u00fczere binlerce insan taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Parkland sald\u0131r\u0131s\u0131nda hayatta kalan Emma Gonz\u00e1lez in ABD Anayasas\u0131n\u0131 y\u0131rtarken g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u00fcretilmi\u015f video. Bu tweet kald\u0131r\u0131ld\u0131 ancak BuzzFeed taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131. 6 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    ABD Temsilciler Meclisi S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Nancy Pelosi\u2019nin May\u0131s 2019\u2019daki konu\u015fmas\u0131n\u0131n videosu ba\u015fka bir utan\u00e7 verici video \u00f6rne\u011fi. Kamera g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri belli belirsiz \u015fekilde yava\u015flat\u0131larak, manip\u00fclasyonun basit bir \u00f6rne\u011fi uygulanm\u0131\u015ft\u0131. Pelosi sarho\u015f ve konu\u015furken kelimeleri kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnmekteydi.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    ABD Temsilciler Meclisi S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Nancy Pelosi\u2019nin videosu yava\u015flat\u0131lm\u0131\u015f ve Pelosi sarho\u015fmu\u015f gibi g\u00f6sterilmi\u015fti. Bu yan yana konulan video Washington Post taraf\u0131ndan olu\u015fturuldu. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 6 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Benzer bir teknik Arjantin\u2019de Ekim 2019 se\u00e7imlerinde d\u00f6nemin G\u00fcvenlik Bakan\u0131 Patricia Bullrich\u2019i hedef alarak kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Eski g\u00fcvenlik bakan\u0131 Patricia Bullrich\u2019in videosu da Bullrich\u2019i sarho\u015f gibi g\u00f6sterecek \u015fekilde yava\u015flat\u0131ld\u0131. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 6 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Uydurma i\u00e7erik tamamen yani i\u00e7eri\u011fin %100 yanl\u0131\u015f oldu\u011fu durumlard\u0131r. \u00d6rne\u011fin Papa Francis\u2019in Donald Trump\u2019\u0131 destekledi\u011fine dair yanl\u0131\u015f iddia 2016 ABD Ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imleri \u00f6ncesinde dola\u015f\u0131ma sokuldu ve \u00e7ok ciddi d\u00fczeyde ilgi \u00e7ekti. Haber ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7im d\u00f6nemi \u00f6ncesinde yanl\u0131\u015f s\u00f6ylentiler yayan WTOE5 adl\u0131 bir sitede yer ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Uydurma \/ \u00dcretilmi\u015f i\u00e7erik<\/h4>\n\n\n\n
    \"\"
    Bu yaz\u0131da papa Francis\u2019in ba\u015fkanl\u0131k i\u00e7in Donald Trump\u2019\u0131 destekledi\u011fi iddia ediliyordu ancak bu do\u011fru de\u011fildi. Bu site art\u0131k \u00e7evrimi\u00e7i de\u011fil. Bu iddia Snopes taraf\u0131ndan \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 6 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Eskilerden \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek ise 2012\u2019de bir kartal\u0131n parkta bir bebe\u011fi \u00e7ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi s\u00f6ylenen video. Videonun, bir derste izleyenleri aldatmak amac\u0131yla olu\u015fturuldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce video 40 milyondan fazla kez izlendi. \u00d6\u011frenciler bilgisayarda \u00fcretilen bir kartal g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc kullanm\u0131\u015ft\u0131 ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7ok ger\u00e7ek\u00e7iydi, ancak videonun her karesi ayr\u0131 ayr\u0131 incelendi\u011finde kartal\u0131n kanad\u0131n\u0131n v\u00fccudundan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yordu ve g\u00f6lgesi de kamera g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin arka plan\u0131n\u0131n hi\u00e7bir yerinde g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n

    Tamamen uydurma bir di\u011fer i\u00e7erik \u00f6rne\u011fi de 2014 y\u0131l\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan bir videoydu. \u0130\u00e7erikte Suriye\u2019de bir silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmada bir erkek gen\u00e7 bir k\u0131z\u0131 kurtar\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Videonun resim g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri New York Post\u2019un kapa\u011f\u0131nda yer bulmu\u015ftu. Videonun Malta\u2019da, Gladyat\u00f6r filmi ile ayn\u0131 sette film yap\u0131mc\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan olu\u015fturuldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Suriye\u2019deki vah\u015fete dikkat \u00e7ekmek istemi\u015flerdi ancak onlar\u0131n bu hareketi insan haklar\u0131 aktivistleri taraf\u0131ndan uygunsuz bulundu. Bu tarz uydurma i\u00e7eriklerin, ger\u00e7ek vah\u015feti belgeleme \u00e7abalar\u0131na zarar verdi\u011fi ifade edildi.<\/p>\n\n\n\n

    Bunlar kadar trajik olmayan bir ba\u015fka \u00f6rnek ise en ba\u015far\u0131l\u0131 viral uydurma i\u00e7eriklerden biri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. \u201cNathan for You\u201d isimli Comedy Central g\u00f6sterisi taraf\u0131ndan olu\u015fturulan i\u00e7erikte bir domuzun g\u00f6lette bo\u011fulmak \u00fczere olan bir ke\u00e7iyi kurtard\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steriliyor. Bu video geni\u015f kitleler taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131ld\u0131 ve videoya pek \u00e7ok televizyon haber b\u00fclteninde yer verdi. Comedy Central bu klibi nas\u0131l olu\u015fturdu\u011funu a\u00e7\u0131klayan bir videoyu payla\u015fana kadar alt\u0131 ay ge\u00e7mi\u015fti. Bu a\u00e7\u0131klama, suyun alt\u0131nda \u015feffaf bir \u201cbovling d\u00fczene\u011fi\u201d in\u015fa etmeyi ve domuzu ke\u00e7iye do\u011fru y\u00f6nlendirmek i\u00e7in dalg\u0131\u00e7lar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 i\u00e7eriyordu!<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Comedy Central, bo\u011fulmakta olan bir ke\u00e7iyi domuz kurtar\u0131yormu\u015f gibi g\u00f6steren bir sualt\u0131 d\u00fczene\u011fi kurmu\u015ftu. \u0130nsanlar bunun ger\u00e7ek oldu\u011funa inand\u0131lar ve yayg\u0131n bir bi\u00e7imde payla\u015ft\u0131lar. Comedy Central YouTube kanal\u0131ndan al\u0131nd\u0131. Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 6 Eyl\u00fcl 2019 tarihinde yazar taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Son olarak, gelece\u011fe, yapay zek\u00e2 ile olu\u015fturulan \u00fcretilmi\u015f i\u00e7eriklerin yeni dalgas\u0131na, di\u011fer bir deyi\u015fle \u201cdeepfake\u201dlere bakman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu belirtmeliyiz. Jordan Peele \u201cdeepfake\u201d teknolojisi ile eski Ba\u015fkan Barack Obama gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde neyle kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fimizi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck.<\/p>\n\n\n\n

    Ve yak\u0131n zamanda, Instagram kapan\u0131rsa neler olaca\u011f\u0131n\u0131 test eden Mark Zuckerberg\u2019in klibinin yer ald\u0131\u011f\u0131 videolar g\u00f6rd\u00fck. \u0130ronik bir \u015fekilde Instagram bu videonun kendi politikalar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken, CBS kendi logosunun kullan\u0131lmas\u0131 nedeniyle uygunsuz i\u00e7erik olarak i\u015faretledi.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Mark Zuckerberg\u2019in bu \u00fcretilmi\u015f klibi Facebook taraf\u0131ndan kald\u0131r\u0131lmad\u0131 ancak CBS, kendi logosu kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in uygunsuz i\u00e7erik olarak i\u015faretledi.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Sonu\u00e7<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    Bilgi d\u00fczensizli\u011fi karma\u015f\u0131kt\u0131r. Bilgi d\u00fczensizli\u011fi t\u00fcrlerinin baz\u0131lar\u0131 t\u0131k avc\u0131s\u0131 ba\u015fl\u0131klar, kand\u0131rma ama\u00e7l\u0131 hicivler gibi d\u00fc\u015f\u00fck seviye bilgi kirlili\u011fi yarat\u0131rken, baz\u0131lar\u0131 ise daha sofistike\/komplike ve ciddi bi\u00e7imde yan\u0131lt\u0131c\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Bu sorunlar\u0131 anlamak, a\u00e7\u0131klamak ve m\u00fccadele etmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z dil, terminoloji ve a\u00e7\u0131klamalar olduk\u00e7a \u00f6nemli.<\/p>\n\n\n\n

    Bu k\u0131lavuzda ortaya konuldu\u011fu gibi, i\u00e7eriklerin \u00e7er\u00e7eveleme yapmak, aldatmak ve manip\u00fcle etmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok farkl\u0131 y\u00f6ntem ve \u00f6rnek var. Bunlar\u0131n hepsini ayn\u0131 g\u00f6rmek yerine bu teknikleri y\u0131kmak haber merkezlerine yard\u0131mc\u0131 olabilir ve izleyicilerin ne t\u00fcr tehditlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011funu anlamalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Yazar Hakk\u0131nda<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Claire Wardle<\/strong> First Draft’\u0131n New York b\u00fcrosunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve strateji ve ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 y\u00f6netiyor. 2017 y\u0131l\u0131nda, \u201cBilgi D\u00fczensizli\u011fi: Avrupa Konseyi i\u00e7in Ara\u015ft\u0131rma ve Politika i\u00e7in Disiplinleraras\u0131 Bir \u00c7er\u00e7eve\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an raporun ortak yazarlar\u0131ndan biridir. Bundan \u00f6nce Harvard Kennedy School ve Shorenstein Medya, Politika ve Kamu Politikas\u0131 Merkezi’nde ara\u015ft\u0131rmac\u0131, Columbia \u00dcniversitesi Gazetecilik Enstit\u00fcs\u00fc ve Tow Dijital Gazetecilik Merkezi’nde ara\u015ft\u0131rma direkt\u00f6r\u00fc ve Birle\u015fmi\u015f Milletler M\u00fclteciler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi\u2019nde sosyal medya y\u00f6neticisi olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Wardle, ayr\u0131ca 2009 y\u0131l\u0131nda BBC Academy’nin proje lideriydi ve burada BBC News i\u00e7in kurum genelinde verilen, sosyal medya do\u011frulamas\u0131 i\u00e7in kapsaml\u0131 bir e\u011fitim program\u0131 tasarlad\u0131. Doktoras\u0131n\u0131 Pennsylvania \u00dcniversitesi’nden \u0130leti\u015fim alan\u0131ndan alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Kaynak<\/strong>: First Draft<\/a><\/p>\n\n\n\n

    \u00c7eviri:<\/strong> Bu yaz\u0131 \u0130nfodemi E\u011fitimi ekibi taraf\u0131ndan \u00e7evrilmi\u015ftir.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Bilgi d\u00fczensizli\u011fi \u00e7a\u011f\u0131nda ya\u015f\u0131yoruz. Bizler dijital \u00e7a\u011fda \u201chiper-ba\u011flant\u0131l\u0131\u201d topluluklar i\u00e7inde, bir t\u0131kla veya bir hareketle ihtiyac\u0131m\u0131z olan her t\u00fcrl\u00fc bilgiye ula\u015fabilir halde ya\u015famaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda; hayat\u0131m\u0131zda yaln\u0131zca olumlu de\u011fi\u015fimler olaca\u011f\u0131na inan\u0131yorduk. Ancak bu idealize edilmi\u015f bak\u0131\u015f, h\u0131zla yerini bilgi ekosistemimizin tehlikeli bir \u015fekilde kirlendi\u011fi ve bizleri bir araya getirmekten \u00e7ok ayr\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fine b\u0131rakt\u0131. \u201cDezenformasyon yayan akt\u00f6rler, …<\/p>\n

    Understanding Information Disorder<\/span> Read More »<\/a><\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":765,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"default","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","footnotes":""},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/infodemiegitimi.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/556"}],"collection":[{"href":"http:\/\/infodemiegitimi.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/infodemiegitimi.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/infodemiegitimi.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/infodemiegitimi.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=556"}],"version-history":[{"count":7,"href":"http:\/\/infodemiegitimi.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/556\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":760,"href":"http:\/\/infodemiegitimi.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/556\/revisions\/760"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/infodemiegitimi.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/765"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/infodemiegitimi.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}